เนื้อหาในส่วนนี้ คัดลอกมาจากการถาม-ตอบในช่วง ธรรมะกระจ่าง ของหลักสูตรปฏิบัติธรรม Wisdom Exploration  ข้อความบางส่วนถูกดัดแปลงเล็กน้อยเพื่อให้เหมาะสมกับการเผยแพร่เป็นงานเขียน

    ตอนที่ให้เราอยู่กับปัจจุบัน คิดอยู่กับปัจจุบัน แต่บางทีมีบางอย่างที่เราต้องคิดถึงอนาคตด้วย เช่นการวางแผนครอบครัวหรือ สมมุติว่าเรามีลูก เราวางแผนให้ลูกเป็น step, step พอถึงตรงนั้นมันไม่ได้เป็นอย่างที่เราคิด เศร้าหมอง เราควรจะอยู่กับตัวเองหรือว่าเราควรจะคิดเผื่ออนาคตด้วย มากน้อยแค่ไหน (new)

    ที่บ้านผมทำอาชีพขายเคมีเกษตร ก็คือขายปุ๋ย ขายยา ขายฮอร์โมน และขายยาฆ่าแมลง แล้วเคยได้ยินว่าอาชีพที่พระพุทธเจ้าไม่แนะนำหรือห้ามจะมีเกี่ยวกับพวกค้ายาพิษ ค้าอาวุธ หรือค้าชีวิต ทำตรงนี้มันจะบาปหรือไม่ อาจารย์มีคำแนะนำอะไรบ้าง  (new)

    บางครั้งขณะเราอาบน้ำเพลินๆ เหมือนกับมีข้อมูลหรืออะไรก็ไม่ทราบ ไหลออกมาจากใจ มันไม่ได้มาจากความคิด แล้วสิ่งที่ไหลออกมามันเกี่ยวกับเรื่องธรรมะ เหมือนกับสอนเรา ไม่แน่ใจว่าสิ่งที่เรารับรู้ออกมาจากจิตมันถูกหรือเปล่า และไม่ทราบว่ามันมาจากสมาธิในการอาบน้ำ หรือมาจากของเดิมที่เรา memory และตัวสัญญาเดิมผุดขึ้นมาโดยเราไม่ได้ตั้งใจ  เราจะควบคุมหรือวางท่าทีอย่างไร  

    ถ้าเราต้องการเจริญทางธรรมในขณะที่ยังต้องใช้ชีวิตทางโลกอยู่ควรจะทำอย่างไร แล้วความเจริญทางโลกและความเจริญทางธรรมไปด้วยกันได้หรือไม่

    อยากให้อาจารย์อธิบายเรื่องความคิดกับความรู้สึก ทำอย่างไรให้มันห่างๆ กันได้

    สำหรับคนที่มีความคิดมากๆ ควรมั้ยที่จะปรับสมดุลด้วยการรู้สึกอย่างเดียว หรือ...ควรจะอยู่ ณ ตรงที่เป็นรู้บริสุทธ์ คือเมื่อมีความคิดเกิดขึ้น ก็รู้ว่านี่คือความคิด เมื่อมีความรู้สึกเกิดขึ้นก็รู้ว่านี่คือความรู้สึก

ความตายและการเตรียมตัว

    คุณแม่ไม่สบายอยู่ที่โรงพยาบาล ร่างกายตอบสนองอะไรไม่ได้เลย  จิตใจคุณแม่ยังรับรู้อยู่หรือไม่  บางทีเหมือนเขาอยู่ในภวังค์ บางทีเขาก็รู้เรื่อง เรามีอะไรที่จะทำให้จิตตื่นได้หรือไม่  

    ถ้าตอนตายเราตายไม่เป็น ความดีที่เราทำมาตลอดไม่ได้เอื้อเลยหรือ

    ถ้าสมมุติว่าเราเจอคนไข้ที่ไม่เคยเข้าวัด ไม่ว่าจะนับถือศาสนาอะไรก็ตาม ขั้นตอนในการที่จะช่วยเขาในช่วงก่อนที่เขาจะตายต้องทำอย่างไร

    อยากย้อนถามเรื่องจิตสุดท้าย กรรมที่จะส่งผลไปยังชาติภพชาติหน้าเป็นอาสันนกรรม แล้วอย่างกรรมอีกตัวหนึ่งที่เป็นนิมิต อย่างคนที่จะไปอบายภูมิก็จะเห็นเป็นนิมิต เช่นเห็นมีดที่ฆ่าคน หรือถ้าเกิด คนที่จะไปสู่สุคติก็จะเห็นเป็นวิมาน ตรงนี้จะมีผลต่อจิตสุดท้ายด้วยหรือไม่ เช่น เมื่อเห็นตรงนั้นแล้วจิตเศร้าหมองไป หรือจิตเบิกบานไปตามสิ่งที่เห็น

    ถ้าอย่างนั้นมันก็คือเป็นไปตามความเป็นจริงของจิต อย่างเช่นคนที่โกรธบ่อยๆ เป็นกิจวัตรหรือความเคยชิน ก่อนตายก็มีโอกาสที่จะโกรธ และดับไปด้วยจิตสุดท้ายของความโกรธ คือทุกคืนเวลานอนจะดับจิต เวลาก่อนที่จิตจะดับ มันเหมือนจิตจะ random ภวังคจิตตรงนั้นออกมา ก่อนที่จิตมันจะดับ ตอนที่จิตอยู่กับภวังคจิต มันจะไม่สามารถ control ได้ มันจะเป็นภาพเสียง ภาพเสียงในชั้นภวังคจิตตรงนั้น คือมันจะเห็นเป็นการสะสมจากการกระทำของเราเอง มันเหมือนล๊อตเตอรี่ ไม่รู้ว่ามันจะไปหยุดเอาตรงไหนของสุดท้ายของมัน

กลับไปธรรมะกระจ่าง