พุทธวิธีปฏิบัติธรรม

วิปัสสนาวิญญาณ ๖
ทวยสูตรที่ ๒   
พระไตรปิฎก ฉบับหลวง
เล่มที่ ๑๘ ข้อที่ ๑๒๔-๑๒๗

ข้อแนะนำในการปฏิบัติ
ก่อนจะฟัง
พึงเข้าสมาธิสักครู่หนึ่ง
เมื่อได้สมาธิดีแล้ว
ฟังพุทโธวาท และน้อมธรรมมาสู่ใจ
น้อมใจปฏิบัติตามพุทโธวาทตรง ๆ
ให้เข้าใจแจ้ง และได้สภาวะจิตดีจริง
เมื่อได้สภาวะดีใด ให้รักษาสภาวะนั้นออกมาสู่ชีวิตจริง

ความยาววีดิทัศน์ 17:17 นาที

-----

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า

ดูกรภิกษุทั้งหลาย วิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยส่วนสอง

วิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยส่วนสองเป็นอย่างไร

จักษุวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักษุและรูป

จักษุไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

รูปไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ส่วนสองอย่างนี้ หวั่นไหวและอาพาธ ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

จักษุวิญญาณไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

แม้เหตุปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งจักษุวิญญาณก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ก็จักษุวิญญาณที่เกิดขึ้นแล้ว  เพราะอาศัยปัจจัยอันไม่เที่ยงจักเป็นของเที่ยงแต่ไหน

ความประจวบ ความประชุม ความพร้อมกันแห่งธรรมทั้ง ๓ นี้ เรียกว่าจักษุสัมผัส

ถึงจักษุสัมผัสก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

แม้เหตุปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งจักษุสัมผัสก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ก็จักษุสัมผัสที่เกิดขึ้นแล้ว เพราะอาศัยปัจจัยอันไม่เที่ยง จักเป็นของเที่ยงแต่ไหน

ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลอันผัสสะกระทบแล้วย่อมรู้สึก อันผัสสะกระทบแล้วย่อมคิด อันผัสสะกระทบแล้วย่อมจำ แม้ธรรมเหล่านี้ก็หวั่นไหวและอาพาธ ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ดูกรภิกษุทั้งหลาย จักษุวิญญาณย่อมเกิดเพราะอาศัยส่วนสองอย่าง ด้วยประการฉะนี้

โสตวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยหูและเสียง

หูไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

เสียงไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ส่วนสองอย่างนี้ หวั่นไหวและอาพาธ ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

โสตวิญญาณไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

แม้เหตุปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งโสตวิญญาณก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ก็โสตวิญญาณที่เกิดขึ้นแล้ว เพราะอาศัยปัจจัยอันไม่เที่ยงจักเป็นของเที่ยงแต่ไหน

ความประจวบ ความประชุม ความพร้อมกันแห่งธรรมทั้ง ๓ นี้ เรียกว่าโสตสัมผัส

ถึงโสตสัมผัสก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

แม้เหตุปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งโสตสัมผัสก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ก็โสตสัมผัสที่เกิดขึ้นแล้ว เพราะอาศัยปัจจัยอันไม่เที่ยง จักเป็นของเที่ยงแต่ไหน

ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลอันผัสสะกระทบแล้วย่อมรู้สึก อันผัสสะกระทบแล้วย่อมคิด อันผัสสะกระทบแล้วย่อมจำ แม้ธรรมเหล่านี้ก็หวั่นไหวและอาพาธ ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ดูกรภิกษุทั้งหลาย โสตวิญญาณย่อมเกิดเพราะอาศัยส่วนสองอย่าง ด้วยประการฉะนี้

ฆานวิญญาณย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยจมูกและกลิ่น 

จมูกไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

กลิ่นไม่เที่ยงมีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ส่วนสองอย่างนี้หวั่นไหวและอาพาธ ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ฆานวิญญาณ ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น 

แม้เหตุปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งฆานวิญญาณ ก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ก็ฆานวิญญาณที่เกิดขึ้นแล้ว  เพราะอาศัยปัจจัยอันไม่เที่ยง จักเป็นของเที่ยงแต่ไหน

ความประจวบ ความประชุม ความพร้อมกัน แห่งธรรมทั้ง ๓ นี้ เรียกว่าฆานสัมผัส

แม้ฆานสัมผัสก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น แม้เหตุปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งฆานสัมผัสก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ก็ฆานสัมผัสที่เกิดขึ้นแล้ว เพราะอาศัยปัจจัยอันไม่เที่ยง จักเป็นของเที่ยงแต่ไหน

ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลอันผัสสะกระทบแล้วย่อมรู้สึก อันผัสสะกระทบแล้วย่อมคิด อันผัสสะกระทบแล้วย่อมจำ แม้ธรรมเหล่านี้ก็หวั่นไหวและอาพาธ ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ชิวหาวิญญาณย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยลิ้นและรส

ลิ้นไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

รสไม่เที่ยงมีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ส่วนสองอย่างนี้หวั่นไหวและอาพาธ ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ชิวหาวิญญาณ ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น 

แม้เหตุปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งชิวหาวิญญาณ ก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ก็ชิวหาวิญญาณที่เกิดขึ้นแล้ว  เพราะอาศัยปัจจัยอันไม่เที่ยง จักเป็นของเที่ยงแต่ไหน

ความประจวบ ความประชุม ความพร้อมกัน แห่งธรรมทั้ง ๓ นี้แล เรียกว่าชิวหาสัมผัส

แม้ชิวหาสัมผัสก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น แม้เหตุปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งชิวหาสัมผัสก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ก็ชิวหาสัมผัสที่เกิดขึ้นแล้ว เพราะอาศัยปัจจัยอันไม่เที่ยง จักเป็นของเที่ยงแต่ไหน

ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลอันผัสสะกระทบแล้วย่อมรู้สึก อันผัสสะกระทบแล้วย่อมคิด อันผัสสะกระทบแล้วย่อมจำ แม้ธรรมเหล่านี้ก็หวั่นไหวและอาพาธ ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

กายวิญญาณย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยกายและโผฏฐัพพะ

กายไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

โผฏฐัพพะไม่เที่ยงมีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ส่วนสองอย่างนี้หวั่นไหวและอาพาธ ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

กายวิญญาณ ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น 

แม้เหตุปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกายวิญญาณ ก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ก็กายวิญญาณที่เกิดขึ้นแล้ว  เพราะอาศัยปัจจัยอันไม่เที่ยง จักเป็นของเที่ยงแต่ไหน

ความประจวบ ความประชุม ความพร้อมกัน แห่งธรรมทั้ง ๓ นี้แล เรียกว่ากายสัมผัส

แม้กายสัมผัสก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น แม้เหตุปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกายสัมผัสก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ก็กายสัมผัสที่เกิดขึ้นแล้ว เพราะอาศัยปัจจัยอันไม่เที่ยง จักเป็นของเที่ยงแต่ไหน

ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลอันผัสสะกระทบแล้วย่อมรู้สึก อันผัสสะกระทบแล้วย่อมคิด อันผัสสะกระทบแล้วย่อมจำ แม้ธรรมเหล่านี้ก็หวั่นไหวและอาพาธ ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

มโนวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยใจและธรรมารมณ์

ใจไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ธรรมทั้งหลายก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวนมีความเป็นอย่างอื่น ส่วนสองอย่างนี้หวั่นไหวและอาพาธ ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น มโนวิญญาณไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

แม้เหตุปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งมโนวิญญาณก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

มโนวิญญาณที่เกิดขึ้นแล้ว เพราะอาศัยปัจจัยอันไม่เที่ยง จักเป็นของเที่ยงแต่ไหน

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความประจวบ ความประชุม ความพร้อมกัน แห่งธรรม ๓ ประการนี้แล เรียกว่ามโนสัมผัส

แม้มโนสัมผัสก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

แม้เหตุปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งมโนสัมผัสก็ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ก็มโนสัมผัสที่เกิดขึ้นแล้ว เพราะอาศัยปัจจัยอันไม่เที่ยง จักเป็นของเที่ยงแต่ไหน

ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลอันผัสสะกระทบแล้วย่อมรู้สึก อันผัสสะกระทบแล้วย่อมคิด อันผัสสะกระทบแล้วย่อมจำ แม้ธรรมเหล่านี้ก็หวั่นไหวและอาพาธ ไม่เที่ยง มีความแปรปรวน มีความเป็นอย่างอื่น

ดูกรภิกษุทั้งหลาย มโนวิญญาณย่อมเกิดเพราะอาศัยส่วนสองอย่าง ด้วยประการฉะนี้